Dlaczego sezonowość w Zambii ma znaczenie?
Zambia leży na półkuli południowej, w większości na rozległym płaskowyżu położonym na wysokości około 1000–1400 m n.p.m. Dzięki temu klimat jest łagodniejszy, niż sugerowałaby szerokość geograficzna. Rok układa się w trzy wyraźne części: chłodną porę suchą (mniej więcej od maja do sierpnia), gorącą porę suchą (wrzesień–październik, często do początku listopada) oraz porę deszczową (zwykle od listopada do marca, z końcówką w kwietniu).
Deszcz przynosi przesuwająca się nad kraj strefa zbieżności międzyzwrotnikowej. Opady mają przede wszystkim charakter burzowy – chmury budują się w ciągu dnia, a ulewy przychodzą najczęściej po południu i wieczorem. Wieloletnie dane (1991–2020) dla Livingstone pokazują, jak wyraźny jest ten rytm: około 177 mm w styczniu i praktycznie zero od czerwca do sierpnia. Rocznie spada tam około 650 mm deszczu, z czego niemal całość między listopadem a marcem.
Równie ważna jest wysokość. Livingstone i Mongu leżą na około 1000 m, Kasama na północy – na blisko 1400 m. Natomiast doliny Luangwy i dolnej Zambezi, gdzie odbywa się wiele najciekawszych safari, leżą znacznie niżej i są wyraźnie gorętsze niż płaskowyż. Ten sam październik może więc oznaczać przyjemne popołudnie w Lusace i bardzo gorący dzień nad rzeką Luangwą.
W Zambii pora roku decyduje też o czymś, co rzadko pojawia się w prognozach: czy dany obóz w ogóle jest otwarty i czy da się do niego dojechać. Wiele kameralnych obozów w buszu działa wyłącznie w porze suchej, bo w porze deszczowej gruntowe drogi i równiny zalewowe stają się nieprzejezdne.
Zambia w styczniu
Styczeń to środek pory deszczowej i statystycznie najmokrzejszy miesiąc w Livingstone – średnio około 177 mm. Średnia temperatura doby wynosi tam około 25°C, ale wilgotność jest wysoka, a popołudniowe burze potrafią być gwałtowne. Między nimi pojawia się jednak słońce, a powietrze po deszczu jest wyraźnie czystsze niż pod koniec pory suchej.
Krajobraz jest intensywnie zielony, trawy wysokie, a zwierzęta rozproszone, bo wodę znajdują niemal wszędzie. To czas narodzin i ptaków migrujących z północy. Część parków i większość sezonowych obozów w buszu pozostaje jednak zamknięta, a w Kafue czy północnej Luangwie wiele dróg jest nieprzejezdnych.
Styczeń w Zambii to więc podróż dla Gości, którzy świadomie szukają zielonego sezonu – w lodge działających przez cały rok, z mniejszą liczbą samochodów i z większą elastycznością programu.
Zambia w lutym
Luty nadal należy do pory deszczowej. W Livingstone spada średnio około 143 mm, a średnia temperatura doby pozostaje w okolicach 25°C. Opady są wciąż częste, choć w wielu latach zdarzają się kilkudniowe przerwy z większą ilością słońca.
Rzeki są pełne, a w dolinie Luangwy pojawiają się wtedy możliwości, których nie ma w porze suchej. Niektóre obozy działające przez cały rok proponują obserwacje z łodzi na wezbranej rzece i rozlewiskach – safari ogląda się wtedy z zupełnie innej perspektywy.
Zambezi w tym czasie wyraźnie przybiera. Wodospady Wiktorii są już pełniejsze niż pod koniec roku, ale nadal nie osiągają szczytu. Luty jest dobrym przykładem miesiąca, w którym pogoda i wodospad żyją w dwóch różnych rytmach.
Zambia w marcu
Marzec przynosi pierwsze oznaki końca pory deszczowej. W Livingstone średnia suma opadów spada do około 89 mm, a średnia temperatura doby wynosi około 25°C. Burze są rzadsze, ale wciąż mogą być intensywne.
To jednocześnie początek najbardziej spektakularnego okresu Wodospadów Wiktorii. Woda z dorzecza górnej Zambezi spływa z opóźnieniem, dlatego wodospad przybiera jeszcze długo po największych deszczach. Zambezi River Authority odnotowała najwyższy w historii przepływ w Victoria Falls właśnie w marcu – w 1958 roku. Chmura wodnego pyłu, którą według UNESCO widać przy maksymalnym przepływie nawet z kilkudziesięciu kilometrów, staje się częścią krajobrazu.
W zachodniej Zambii wysoka woda zalewa równiny Barotse. W tym okresie, zależnie od poziomu wody, odbywa się tradycyjna ceremonia Kuomboka, podczas której król Lozi przeprawia się z równiny na wyżej położone tereny.
Zambia w kwietniu
Kwiecień jest miesiącem przejściowym. W Livingstone spada średnio już tylko około 17 mm deszczu, a średnia temperatura doby obniża się do około 23°C. Powietrze staje się suchsze, noce chłodniejsze, a krajobraz wciąż pozostaje zielony.
Wodospady Wiktorii są zazwyczaj bliskie swojego maksimum. Dla wielu Gości to najbardziej poruszający widok, ale warto wiedzieć, że przy bardzo wysokiej wodzie mgła potrafi zasłaniać część wodospadu, a spacer ścieżkami po stronie zambijskiej oznacza całkowite przemoczenie. Lot helikopterem pokazuje wtedy skalę zjawiska lepiej niż widok z ziemi.
W parkach drogi stopniowo wysychają, choć wiele sezonowych obozów otwiera się dopiero w kolejnych tygodniach. Kwiecień jest więc dobrym terminem na połączenie wodospadu z lodge działającym przez cały rok, ale nie na wieloetapowe safari po odległych obozach.
Zambia w maju
Maj otwiera chłodną porę suchą. W Livingstone średnia suma opadów to zaledwie około 1 mm, a średnia temperatura doby wynosi około 21°C. Dni są słoneczne i przyjemnie ciepłe, poranki zaczynają być rześkie.
Busz jest jeszcze zielony, trawy wysokie, a zwierzęta wciąż mają dostęp do wielu źródeł wody, dlatego obserwacje wymagają nieco więcej cierpliwości niż w szczycie pory suchej. W zamian krajobraz jest piękny, a liczba Gości niewielka. Kolejne sezonowe obozy w dolinie Luangwy i nad dolną Zambezi wznawiają działalność.
Wodospady Wiktorii wciąż niosą bardzo dużo wody. Maj bywa jednym z najbardziej zrównoważonych terminów, jeśli chcemy połączyć potężny wodospad z początkiem sezonu safari.
Zambia w czerwcu
Czerwiec to pełnia chłodnej pory suchej. W Livingstone średnia temperatura doby spada do około 18°C, a opadów statystycznie nie ma wcale. Dni są słoneczne i ciepłe, ale noce i wczesne poranki mogą być naprawdę chłodne – na pierwszym porannym game drive w otwartym samochodzie przydaje się ciepła kurtka, a lodge zapewniają koce.
Roślinność zaczyna wysychać i rzednąć, a zwierzęta coraz częściej wracają do rzek i stałych wodopojów. To początek klasycznego sezonu pieszych safari, z których słynie South Luangwa. W Kafue wysychają kolejne drogi, a położone na północy parku równiny Busanga stopniowo stają się dostępne.
Czerwiec to także bardzo dobry miesiąc dla Gości wrażliwych na upał – warunki do całodziennej aktywności w buszu należą wtedy do najłagodniejszych w roku.
Przeczytaj także: Kiedy jechać do Zimbabwe? Sezonowość miesiąc po miesiącu